Anatomie van het fascisme

In 2005 verscheen “The Anatomy of Facism” van de Amerikaanse historicus Robert O. Paxton. Hij beschrijft hierin uitvoerig en met meer dan 50 pagina’s aan voetnoten een goed gedocumenteerde geschiedenis van het fascisme. Het boek kreeg bij verschijnen lovende kritieken in de Amerikaase media (zie Amazon.com).

Zijn “five stages of fascism” bieden een uitgewerkt kader voor een grondige analyse van het hedendaags fascisme. Paxton constateert tegelijkertijd dat het begrip fascisme veelvuldig ten onrechte is gebruikt. Hij zegt hierover letterlijk:

• the word ‘fascist’ has become the most banal of epithets. Everyone is someone’s fascist

De kwalificatie ‘fascisme’ is in het verleden zo vaak ten onrechte gebruikt dat iedere vergelijking bij voorbaat verdacht is. Begripsdevaluatie is een klassiek probleem in de geschiedschrijving. Op dit ogenblik wordt iedere serieuze poging om de politiek van Wilders met de opkomst van het fascisme te vergelijken van tafel geveegd. Inhoudelijke argumenten worden daarbij zelden gebruikt.

We horen politici, historici en professoren zeggen dat de tijden toen anders waren en dat zo’n vergelijking gevaarlijk is omdat je er 1.5 miljoen kiezers mee buitenspel zet. Terwijl de vergelijking NIET maken gevaarlijk is, we sinds Heraclitus nooit meer twee keer in dezelfde rivier staan en 17.277.180 Duitsers op 5 maart 1933 de democratie buitenspel hebben gezet door op Adolf Hitler te stemmen.

Voor hun onjuiste analyses hebben de heren blijkbaar geen goede argumenten meer nodig. Laat GifTAAL er daarom maar weer eentje geven. Over de rol van de traditionele politieke partijen tijdens de opkomst van het fascisme schrijft Robert Paxton op pagina 22:

• … fascism’s two principal coalition partners, liberals and conservatives. In this book I use liberalism in its original meaning, the meaning in use at the time when fascism rose up against it, rather than the current American usage noted above. European liberals of the early twentieth century were clinging to what had been progressive a century earlier, when the dust was still settling from the French Revolution. Unlike conservatives, they accepted the revolution’s goals of liberty, equality, and fraternity, but they applied them in ways suitable for an educated middle class. Classical liberals interpreted liberty as individual personal freedom, preferring limited constitutional government and a laissez-faire economy to any kind of state intervention, whether mercantilist, as in the early nineteenth century, or socialist, as later on. Equality they understood as opportunity made accessible to talent by education; they accepted inequality of achievement and hence of power and wealth. Fraternity they considered the normal, condition of free men (and they tended to regard public affairs as men’s business), and therefore in no need of artificial reinforcement, since economic interests were naturally harmonious and the truth would out in a free marketplace of ideas. This is the sense in which I use the term liberal in this book, and never in its current American meaning of “far Left.” Conservatives wanted order, calm, and the inherited hierarchies of wealth and birth. They shrank both from fascist mass enthusiasm and from the sort of total power fascists grasped for. They wanted obedience and deference, not dangerous popular mobilization, and they wanted to limit the state to the functions of a “night watchman” who would keep order while traditional elites ruled through property, churches, armies, and inherited social influence.

en iets verder op pagina 23

• The fascisms we have known have come into power with the help of frightened ex-liberals and opportunist technocrats and ex-conservatives …

Natuurlijk was het een andere tijd en juist daarom zijn de overeenkomsten zo relevant. Als we de blinde vlek op onze geschiedenis niet wegnemen, staan we niet alleen met onze rug naar het verleden, maar ook naar de toekomst.